ISO/IEC 17020 standardı, muayene kuruluşlarının yetkinliği, tarafsızlığı ve faaliyetlerini tutarlı biçimde yürütmesine ilişkin uluslararası temel standartlardan biridir. Uzun yıllardır kullanılan ISO/IEC 17020:2012, kapsamlı bir teknik revizyonun ardından yerini ISO/IEC 17020:2026 standardına bırakmıştır.
Yeni versiyon yalnızca terminolojik bir güncelleme değildir. Muayene kuruluşlarının bağımsızlık yapısından risk ve fırsatların yönetimine, veri ve bilgi kontrolünden dokümantasyon yaklaşımına kadar birçok önemli noktada değişiklik getirmektedir. Özellikle daha performans odaklı ve risk temelli bir yaklaşım benimsenmesi, ISO/IEC 17020:2026 standardının öne çıkan yönlerinden biridir.
ISO/IEC 17020:2026 Nedir?
ISO/IEC 17020:2026; muayene faaliyetleri gerçekleştiren kuruluşların yetkin, tarafsız ve tutarlı şekilde çalışmasına yönelik şartları belirler.
Standart; ürünler, malzemeler, tesisler, prosesler, hizmetler, iş prosedürleri ve benzeri birçok unsurun muayenesinde uygulanabilir.
Muayene faaliyeti; bir ürünün, prosesin, tesisin veya hizmetin belirlenmiş şartlara uygunluğunun değerlendirilmesini kapsar. Bu şartlar standartlardan, yasal mevzuattan, sözleşmelerden veya teknik şartnamelerden kaynaklanabilir.
ISO/IEC 17020:2026 ile Neler Değişti?
Yeni standardın en önemli değişikliklerinden biri, muayene kuruluşlarının bağımsızlık sınıflandırmasında gerçekleştirilen düzenlemedir.
ISO/IEC 17020:2012 kapsamında muayene kuruluşları:
- Tip A
- Tip B
- Tip C
olarak sınıflandırılmaktaydı.
ISO/IEC 17020:2026 ile bu yapı sadeleştirilerek:
- Tip A
- Tip A Olmayan (Type non-A)
şeklinde iki temel bağımsızlık kategorisine dönüştürülmüştür.
Bu nedenle mevcut Tip B ve Tip C yapılanmasına sahip kuruluşların yeni standardın bağımsızlık ve tarafsızlık hükümlerini dikkatle değerlendirmesi önem taşımaktadır.
Risk ve Fırsat Yönetimi Daha Güçlü Hale Geldi
ISO/IEC 17020:2026 standardının önemli yeniliklerinden biri de risk temelli düşüncenin standardın yapısına daha güçlü biçimde dahil edilmesidir.
Kuruluşların yalnızca prosedürleri uygulaması yeterli görülmemekte; muayene faaliyetlerinin güvenilirliğini, tarafsızlığını ve etkinliğini etkileyebilecek riskleri sistematik biçimde değerlendirmesi beklenmektedir.
Bu yaklaşım kapsamında muayene kuruluşlarının özellikle aşağıdaki konuları değerlendirmesi önem kazanmıştır:
- Tarafsızlık riskleri
- Operasyonel riskler
- Personel yetkinliğine ilişkin riskler
- Kullanılan ekipman ve yöntemlere ilişkin riskler
- Bilgi ve veri güvenilirliğine ilişkin riskler
Veri ve Bilgi Kontrolüne Yeni Yaklaşım
2026 revizyonunda öne çıkan bir diğer önemli değişiklik, veri ve bilgilerin kontrolüne ilişkin gerekliliklerin daha görünür hale gelmesidir.
Muayene faaliyetlerinin günümüzde giderek daha fazla dijital sistem, elektronik kayıt, yazılım ve veri altyapısı üzerinden yürütülmesi nedeniyle kullanılan bilgilerin doğruluğu, bütünlüğü, erişilebilirliği ve kontrolü kritik hale gelmiştir.
Bu nedenle muayene kuruluşlarının kullandıkları yazılımları, elektronik kayıtları, dijital raporları ve bilgi akışlarını da yönetim sisteminin önemli bir parçası olarak değerlendirmesi gerekmektedir.
Daha Az Reçeteci, Daha Fazla Performans Odaklı Yaklaşım
ISO/IEC 17020:2026 ile bazı ayrıntılı ve reçeteci şartlar azaltılarak performansa dayalı gerekliliklere daha fazla ağırlık verilmiştir.
Yeni yaklaşım, kuruluşların kendi büyüklüğü, organizasyon yapısı, faaliyet alanı ve riskleri doğrultusunda daha uygun yöntemler geliştirmesine imkân sağlamaktadır.
Ancak bu esneklik, gerekliliklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kuruluşların kullandıkları yöntemlerin etkinliğini ve standardın amaçlanan sonuçlarını karşıladığını gösterebilmesi gerekir.
Yeni Tanımlar ve Terminoloji
ISO/IEC 17020:2026 ile standardın terminolojisinde de bazı güncellemeler yapılmıştır.
Özellikle “item” ve “client” gibi kavramların tanımlanması, standardın uygulama kapsamındaki ifadelerin daha açık ve tutarlı kullanılmasına katkı sağlamaktadır.
CASCO Ortak Unsurları Standarda Entegre Edildi
Yeni versiyonda ISO’nun uygunluk değerlendirmesi alanındaki ortak yaklaşımını oluşturan CASCO unsurları da standardın yapısına daha güçlü biçimde entegre edilmiştir.
Bu yaklaşım, ISO/IEC 17020 standardının diğer uygunluk değerlendirme standartları ile daha uyumlu bir yapıya kavuşmasını desteklemektedir.
ISO/IEC 17020:2026 Kimleri İlgilendiriyor?
ISO/IEC 17020:2026 standardı oldukça geniş bir uygulama alanına sahiptir.
Standart özellikle aşağıdaki kuruluşları yakından ilgilendirmektedir:
- Periyodik kontrol ve teknik muayene kuruluşları
- Kaldırma ve iletme ekipmanı muayenesi yapan kuruluşlar
- Basınçlı ekipman kontrolleri yapan kuruluşlar
- Elektrik tesisatı ve ekipman kontrollerini gerçekleştiren kuruluşlar
- Asansör muayene kuruluşları
- Tesis ve proses muayenesi yapan kuruluşlar
- Ürün ve saha muayene kuruluşları
- Teknik uygunluk ve kontrol hizmetleri veren kuruluşlar
ISO/IEC 17020:2012 Sistemine Sahip Kuruluşlar Ne Yapmalı?
Mevcut ISO/IEC 17020:2012 sistemine göre çalışan veya akredite olan kuruluşların ilk yapması gereken işlem, 2026 standardı ile mevcut sistemleri arasında boşluk analizi gerçekleştirmektir.
Özellikle aşağıdaki konular yeniden değerlendirilmelidir:
- Bağımsızlık yapısı: Tip A / Tip non-A sınıflandırmasına uygunluk değerlendirilmelidir.
- Risk ve fırsatlar: Risk temelli yaklaşım süreçlere entegre edilmelidir.
- Tarafsızlık: Tarafsızlık riskleri ve kontrol mekanizmaları gözden geçirilmelidir.
- Veri ve bilgi kontrolü: Elektronik kayıtlar, yazılımlar ve bilgi sistemleri değerlendirilmelidir.
- Dokümantasyon: Prosedürler, talimatlar, formlar ve görev tanımları revize edilmelidir.
- Personel yetkinliği: İlgili personelin yeni standart konusunda eğitim alması sağlanmalıdır.
- İç tetkik: Revize edilen sistemin etkinliği değerlendirilmelidir.
- Yönetimin gözden geçirmesi: Geçiş çalışmaları ve sistem performansı üst yönetim tarafından ele alınmalıdır.
ISO/IEC 17020:2026 Eğitimi Neden Önemli?
Yeni standarda geçiş, yalnızca mevcut dokümanlardaki “2012” ifadelerinin “2026” olarak değiştirilmesi anlamına gelmemektedir.
Bağımsızlık sınıflandırması, risk temelli yaklaşım, bilgi ve veri kontrolü ile performans odaklı gerekliliklerdeki değişikliklerin doğru anlaşılması ve uygulanması gerekir.
Bu kapsamda kuruluşlarda aşağıdaki eğitimlerin planlanması önerilebilir:
- ISO/IEC 17020:2026 Temel Eğitimi
- ISO/IEC 17020:2026 Dokümantasyon Eğitimi
- ISO/IEC 17020:2026 İç Tetkikçi Eğitimi
ISO/IEC 17020:2026 Kuruluşlara Ne Sağlar?
ISO/IEC 17020 standardının temel amacı, muayene sonuçlarına duyulan güvenin artırılmasıdır.
Standarda uygun bir sistem kuruluşlara aşağıdaki alanlarda katkı sağlar:
- Muayene faaliyetlerinin tutarlı yürütülmesi
- Personelin teknik yeterliliğinin kontrol edilmesi
- Tarafsızlığın korunması
- Güvenilir muayene sonuçları oluşturulması
- Hata ve uygunsuzlukların daha erken tespit edilmesi
- Risklerin sistematik biçimde yönetilmesi
- Müşteri ve düzenleyici kurum güveninin artırılması
ISO/IEC 17020:2026 ile Muayene Kuruluşlarında Yeni Dönem
ISO/IEC 17020:2026, önceki versiyonun temel prensipleri olan yetkinlik, tarafsızlık ve tutarlılığı korurken standardı günümüzün risk yönetimi, dijitalleşme ve performans odaklı yönetim yaklaşımına daha uygun hale getirmektedir.
Özellikle Tip A / Tip non-A yapısı, risk ve fırsatların yönetimi, veri ve bilgi kontrolü ile performans temelli gereklilikler yeni versiyonun dikkat çeken konuları arasında yer almaktadır.
ISO/IEC 17020:2012 sistemine göre faaliyet gösteren kuruluşların yeni standardı inceleyerek mevcut yapılarını değerlendirmesi, gerekli dokümantasyon revizyonlarını gerçekleştirmesi, çalışanlarını eğitmesi ve geçiş sürecini planlı şekilde yürütmesi önem taşımaktadır.
ISO/IEC 17020:2026 standardına geçiş, dokümantasyon, temel eğitim, iç tetkikçi eğitimi ve yönetim sistemi kurulum süreçleri hakkında bilgi almak için En Kalite Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
